Ortalama Maliyet Hesaplama, farklı fiyatlardan yaptığınız alımların birim başına maliyetini bulmanızı sağlar. Her alımın fiyatını, o fiyattan aldığınız adetle birlikte değerlendirir. Böylece yalnızca fiyatların ortalamasını değil, elinizdeki toplam miktarın size hangi ortalama fiyatla mal olduğunu görürsünüz. Hisse, altın veya döviz alımlarınızı aynı varlık ve aynı ölçü birimi üzerinden değerlendirmek için kullanabilirsiniz.
Araca her alımın adedini ve TL cinsinden birim fiyatını girmeniz yeterlidir. Güncel fiyat alanını da doldurursanız toplam yatırılan tutarı mevcut değerle karşılaştırabilirsiniz. Ortalama maliyet, geçmiş alımlarınızın birleşik sonucunu gösterirken güncel değer, kâr veya zarar ve getiri oranı mevcut fiyatın bu maliyet karşısındaki durumunu anlamanıza yardımcı olur.
Ortalama Maliyet Hesaplama Nasıl Yapılır?
Hesaplamanın temelinde adet ağırlıklı ortalama vardır. Önce her alımın adedi kendi birim fiyatıyla çarpılır. Bu çarpımlar bir araya getirildiğinde toplam yatırılan tutar bulunur. Ardından bütün alımların adetleri toplanır. Toplam yatırılan tutarın toplam adede bölünmesiyle ortalama birim maliyet elde edilir.
Ortalama maliyet = (Adet₁ × Fiyat₁ + Adet₂ × Fiyat₂ + …) ÷ (Adet₁ + Adet₂ + …)
Bu yöntemde her fiyatın hesaplamadaki etkisi, o fiyattan aldığınız miktara bağlıdır. Daha fazla adet aldığınız fiyat, ortalama maliyeti daha fazla etkiler. Bu nedenle alım miktarları farklıysa fiyatları tek başına toplayıp ortalamasını almak aynı sonucu vermez. İşlemlerinizi değerlendirirken hem fiyatı hem de miktarı birlikte kullanmanız gerekir.
Basit ortalama ile adet ağırlıklı ortalamanın farkını değerlendirirken Ortalama Hesaplama aracından da yararlanabilirsiniz. Buradaki maliyet hesabında ise esas olan, her alımın toplam tutara ve toplam miktara yaptığı katkıdır.
Örnek Hesaplama
Varsayılan örnekte ilk alım adedi 100, ilk alım fiyatı 50 TL; ikinci alım adedi 200, ikinci alım fiyatı 40 TL olarak verilmiştir. İsteğe bağlı güncel fiyat alanında ise 48 TL bulunur. Hesaplama bu alımların birlikte değerlendirilmesiyle yapılır.
- Alım tutarlarını birleştirin: İlk alım için 100 × 50, ikinci alım için 200 × 40 işlemi yapılır. Bu çarpımların toplamı, toplam yatırılan tutar olan 13.000,00 TL sonucunu verir.
- Toplam adedi bulun: 100 ve 200 adet bir araya getirildiğinde toplam adet 300 olur. Ortalama maliyet hesabının bölen kısmında bu toplam kullanılır.
- Ortalama maliyeti hesaplayın: 13.000,00 TL toplam yatırılan tutar, 300 toplam adede bölünür. Sonuç, aracın gösterdiği biçimde 43,33 TL ortalama maliyettir.
- Güncel değeri belirleyin: Toplam 300 adet, 48 TL güncel fiyatla değerlendirilir. Böylece eldeki varlığın güncel değeri 14.400,00 TL olur.
- Kâr veya zararı değerlendirin: Güncel değer olan 14.400,00 TL ile yatırılan 13.000,00 TL arasındaki fark 1.400,00 TL kârdır. Bu farkın yatırılan tutara göre ifade edilmesiyle getiri oranı %10,77 olarak gösterilir.
İkinci alımın adedi daha yüksek olduğu için 40 TL fiyatın ortalama üzerindeki ağırlığı daha fazladır. Dolayısıyla hesap, iki fiyatı eşit ağırlıkla değerlendirmez. Güncel fiyat ise alımların maliyetini değiştirmez; yalnızca mevcut değerin ve buna bağlı sonuçların belirlenmesinde kullanılır.
| Sonuç | Değer |
|---|---|
| Ortalama maliyet | 43,33 TL |
| Toplam adet | 300 |
| Toplam yatırılan tutar | 13.000,00 TL |
| Güncel değer | 14.400,00 TL |
| Kâr / zarar | 1.400,00 TL |
| Getiri oranı | %10,77 |
Araç Nerede ve Ne Zaman İşe Yarar?
Aynı varlığı farklı fiyatlardan aldığınızda, alım kayıtlarını tek bir maliyet değeri altında toplamak isteyebilirsiniz. Hisse alımlarında adetleri, altın ve döviz alımlarında ise kullandığınız ölçü birimine uygun miktarları girerek bu karşılaştırmayı yapabilirsiniz. Önemli olan, bütün satırların aynı varlığı ve aynı miktar tanımını temsil etmesidir.
Yeni bir alımın mevcut ortalama maliyete etkisini görmek istediğinizde de araç kullanılabilir. Önceki alımlarınızla birlikte yeni alımın miktarını ve fiyatını girdiğinizde birleşik maliyet ortaya çıkar. Böylece yalnızca son ödediğiniz fiyata bakmak yerine, bütün alımlarınızın toplam sonucunu değerlendirebilirsiniz.
Güncel fiyatla karşılaştırma, elinizdeki miktarın maliyetin üzerinde mi altında mı değerlendiğini görmenizi sağlar. Kâr tutarını ve oranını ayrıca incelemek isterseniz Kâr Hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Ancak mevcut fiyat üzerinden görünen sonuç, satış yapıldığı anlamına gelmez; fiyat değiştiğinde bu karşılaştırma da değişir.
Hesap Yaparken Nelere Dikkat Etmelisiniz?
- Birimleri aynı tutun: Alım miktarları birbirleriyle karşılaştırılabilir olmalıdır. Farklı ölçü birimleriyle tuttuğunuz kayıtları doğrudan aynı hesapta birleştirmeyin.
- Birim fiyatı girin: Fiyat alanı, alımın toplam bedeli için değil, her bir birimin TL cinsinden fiyatı içindir. Toplam tutar zaten adet ile fiyatın çarpımından hesaplanır.
- Alım kayıtlarını eksiksiz kullanın: Hesaba dahil etmek istediğiniz her işlemin adet ve fiyat bilgisini birlikte girin. Eksik ya da yanlış kayıt, hem toplam tutarı hem de ortalama maliyeti etkiler.
- Güncel fiyatı doğru yorumlayın: Bu alan isteğe bağlıdır ve geçmiş alım fiyatlarının yerine geçmez. Maliyet hesabı için alım verileri, mevcut değer karşılaştırması için güncel fiyat kullanılır.
- Masrafların kapsamını kontrol edin: Verilen formülde ayrıca bir komisyon veya vergi alanı bulunmaz. Sonuç, girdiğiniz adet ve fiyat bilgilerinden hesaplanır; ayrı işlem masraflarının kendiliğinden eklendiğini varsaymayın.
Sonuçları incelerken ortalama maliyeti toplam yatırılan tutarla karıştırmayın. Ortalama maliyet birim başına değerdir; toplam yatırılan tutar ise hesapta yer alan bütün alımların bedelidir. Bu ayrımı koruyarak güncel fiyatı birim maliyetle, güncel toplam değeri de yatırılan toplam tutarla karşılaştırabilirsiniz.