İskonto Hesaplama, vadesinden önce kırdırmak istediğiniz senet veya çekin iskonto tutarını ve peşin değerini bulmanızı sağlar. Senedin vade sonu değerini, yıllık iskonto oranını ve vadeye kalan gün sayısını girdiğinizde, iç ve dış iskonto yöntemleri için ayrı sonuçlar elde edersiniz. Böylece aynı nominal tutarın iki farklı yöntemle nasıl değerlendirildiğini karşılaştırabilirsiniz.
Hesabın temelinde, vade sonunda ödenecek tutar ile vade beklenmeden alınacak tutar arasındaki fark bulunur. Bu fark iskonto tutarıdır. Peşin değer ise nominal tutardan iskonto çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Sonuçları değerlendirirken yalnızca kesintiye değil, ilgili yönteme göre elinize geçecek peşin değere de bakmanız gerekir. Araç, bu iki bilgiyi birlikte görmenize yardımcı olur.
İskonto Hesaplama Nasıl Yapılır?
Hesaplama için üç bilgi kullanılır: nominal değer, yıllık iskonto oranı ve vadeye kalan gün. Nominal değer, senedin vade sonunda ödenecek tutarıdır. Yıllık iskonto oranı, hesaplamaya yüzde olarak girilen orandır. Gün alanı ise ödeme vadesine ne kadar süre kaldığını belirtir. Aynı girdiler kullanılsa da iç ve dış iskonto formüllerinin paydaları farklı olduğu için sonuçlar da farklılaşır.
Dış iskonto formülü
Dış iskonto = Nominal × Oran × Gün ÷ 36.000
Dış iskontoda nominal değer, yıllık iskonto oranı ve kalan gün sayısı çarpılır. Elde edilen çarpım 36.000’e bölünerek iskonto tutarı bulunur. Bu yöntemde hesap doğrudan senedin vade sonu değeri üzerinden yapılır. Bulduğunuz kesinti tutarını nominal değerden çıkardığınızda dış iskontoya göre peşin değere ulaşırsınız.
İç iskonto formülü
İç iskonto = Nominal × Oran × Gün ÷ (36.000 + Oran × Gün)
İç iskontoda da pay kısmında nominal değer, oran ve gün sayısının çarpımı yer alır. Ancak payda yalnızca 36.000 değildir; bu değere oran ile gün sayısının çarpımı eklenir. Dolayısıyla dış iskonto sonucunu iç iskonto sonucu yerine kullanamazsınız. Her yöntemin kesintisini kendi formülüyle bulmanız gerekir.
Her iki yöntem için son adım aynıdır: Peşin değer = Nominal − İskonto. Burada çıkarılacak iskonto, seçtiğiniz yöntemin sonucudur. Dış iskonto tutarı dış iskontoya göre peşin değeri; iç iskonto tutarı ise iç iskontoya göre peşin değeri verir.
Örnek Hesaplama
Aracın varsayılan değerlerinde senedin vade sonu değeri 100.000 TL, yıllık iskonto oranı 45 % ve vadeye kalan süre 90 gün olarak verilmiştir. Aşağıdaki adımlarda aynı bilgiler kullanılarak önce dış iskonto, ardından iç iskonto hesaplanır. Karşılaştırmanın anlamlı olması için yöntemler arasında geçiş yaparken girdiler değiştirilmez.
- Dış iskonto tutarını bulun: Formüldeki nominal değer yerine 100.000, oran yerine 45 ve gün yerine 90 yazılır. İşlem, 100.000 × 45 × 90 ÷ 36.000 şeklindedir. Sonuç 11.250,00 TL olur.
- Dış iskontoya göre peşin değeri hesaplayın: Nominal tutardan dış iskonto tutarı çıkarılır. 100.000 TL − 11.250,00 TL işleminin sonucu 88.750,00 TL olur.
- İç iskonto tutarını bulun: Aynı girdiler iç iskonto formülüne yerleştirilir. İşlem, 100.000 × 45 × 90 ÷ (36.000 + 45 × 90) şeklindedir. Sonuç 10.112,36 TL olarak gösterilir.
- İç iskontoya göre peşin değeri hesaplayın: Nominal tutardan iç iskonto tutarı çıkarılır. 100.000 TL − 10.112,36 TL işlemiyle 89.887,64 TL sonucuna ulaşılır.
| Hesaplama yöntemi | İskonto tutarı | Peşin değer |
|---|---|---|
| Dış iskonto | 11.250,00 TL | 88.750,00 TL |
| İç iskonto | 10.112,36 TL | 89.887,64 TL |
Bu örnekte dış iskonto kesintisi daha yüksek, dış iskontoya göre peşin değer ise daha düşüktür. İç iskonto formülünde paydanın farklı olması, kesintinin ve peşin değerin farklı çıkmasına yol açar. Tabloyu okurken her iskonto tutarını aynı satırdaki peşin değerle birlikte değerlendirin.
Araç Nerede ve Ne Zaman İşe Yarar?
Vadesi henüz gelmemiş bir senet veya çeki peşin paraya çevirmeyi düşünüyorsanız, iskonto hesabı beklemeden alabileceğiniz tutarı değerlendirmenize yardımcı olur. Nominal değerin tamamını hemen tahsil edeceğinizi varsaymak yerine, hesaplanan kesintiyi dikkate alabilirsiniz. Özellikle ödeme ve tahsilat planınızı hazırlarken vade sonu tutarı ile bugünkü peşin karşılığını ayrı görmek yararlıdır.
Araç, size belirtilen yıllık oran ve kalan süre üzerinden iç ve dış iskonto sonuçlarını karşılaştırma imkânı da verir. Ancak bu karşılaştırma, hangi yöntemin işlemde uygulanacağını tek başına belirlemez. Teklif veya işlem koşullarında hangi yöntemin kullanıldığını öğrenerek ilgili sonucu esas almalısınız. Sonuçların aynı girdilere dayanması, yöntemler arasındaki farkı daha açık görmenizi sağlar.
Birden fazla tahsilatın vadesini birlikte değerlendirmek istediğinizde Ortalama Vade Hesaplama aracından yararlanabilirsiniz. İskonto dışındaki faiz hesaplarını incelemek için ise Faiz Hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Bu hesapların amaçları farklıdır; burada bulunan iskonto tutarını başka bir hesabın sonucu olarak değerlendirmemelisiniz.
Hesap Yaparken Nelere Dikkat Etmelisiniz?
- Nominal değeri doğru girin: Bu alan peşin almak istediğiniz tutarı değil, senedin veya çekin vade sonunda ödenecek değerini ifade eder.
- Oranın yıllık olduğunu kontrol edin: Formül yıllık iskonto oranını kullanır. Farklı bir döneme ait oranı yıllık oranmış gibi girmek, değerlendirdiğiniz koşullarla uyuşmayan bir sonuç oluşturur.
- Süreyi gün olarak belirtin: Vadeye kalan gün alanına başka bir zaman birimi yazmayın. Gün sayısının işlem için esas aldığınız vadeyle uyumlu olduğundan emin olun.
- Yöntemleri birbirine karıştırmayın: Peşin değeri hesaplarken dış iskonto için dış iskonto tutarını, iç iskonto için iç iskonto tutarını çıkarın.
- Gösterilen tutarları birlikte okuyun: Örnekte sonuçlar kuruş basamağıyla verilmiştir. Formülü elle kontrol ederken yuvarlamadan kaynaklanabilecek gösterim farklarını dikkate alın.
Verilen formüller nominal değer, iskonto oranı ve gün sayısıyla sınırlıdır. İşlem sırasında ayrıca belirtilen bir ücret veya başka bir kesinti varsa, bu unsurlar burada hesaplanan peşin değere kendiliğinden dâhil olmaz. Bu nedenle sonucu, kullandığınız girdilerin ve iskonto yönteminin karşılığı olarak değerlendirin; işlemde bildirilen diğer koşulları ayrıca kontrol edin.